ಕರ್ಣಾಟಕ ಪಂಚತಂತ್ರ - ದುರ್ಗಸಿಂಹ
ಉಪೋದ್ಘಾತ.
ಕಥಾಪ್ರಪಂಚ.
ಮನುಷ್ಯನು ಮಾತು ಕಲಿತಂದಿನಿಂದಕಥೆ ಹೇಳಲು,ಕೇಳಲು ತೊಡಗಿದ. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಕಥೆಯ ಸ್ರೋತ ಅದರ ನಾನಾ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ನಾನಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಸ್ಯೂತವಾಗಿ ಹರಿದುಬಂತು. ಕತೆಯೆಂದರೆ ಚಿಕ್ಕವರೆನ್ನದೆ, ಮಕ್ಕಳು ಮರಿಯೆನ್ನದೆ ಮೈಯೆಲ್ಲ ಕಿವಿಯಾಗಿ ಕೇಳುವರು. ಪ್ರಪಂಚದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಥಾಪ್ರಪಂಚ ಬೆಳೆದ ಹಾಗೆಯೇ ಭರತಖಂಡ-
ದಲ್ಲಿಯೂ ಬೃಹತ್ಕಥೆ,ಪಂಚತಂತ್ರ, ಹಿತೋಪದೇಶ,ಕಥಾಸರಿತ್ಸಾಗರ ಮೊದಲಾದ ಕಥಾಸಮುದ್ರಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದುವು. ಈ ಕಥಾಸರಿತ್ಸಾಗರದಲ್ಲಿ "ಪಂಚತಂತ್ರ" ಮತ್ತು " ಹಿತೋಪದೇಶ" ಎಂಬ ಕೃತಿಗಳು ವಿಶೇಷ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುವು. ಇವೆರಡೂ ಕೃತಿಗಳು ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಪ್ರಪಂಚದ ನಾನಾ ದೇಶಗಳ ನಾನಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದುವು."ಬೈಬಲ್"
ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ " ಪಂಚತಂತ್ರ" ದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾದ ಗ್ರಂಥ ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲ.ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಐದು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದರಿಂದಅದಕ್ಕೆ " ಪಂಚತಂತ್ರ " ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಪಂಚತಂತ್ರದ ಕರ್ತೃ ವಿಷ್ಣುಶರ್ಮನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳೆಯುತ್ತದೆ.
"ಪಂಚತಂತ್ರ" ವು ಪ್ರಪಂಚಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಗ್ರಂಥ. ಇದರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮಹನೀಯ ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರಾಚ್ಯತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದ ಜೋನ್ಸ ಹರ್ಟೆಲ್ (Johannes hertel) ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವಸುಮಾರು ೫೦-೬೦ ಭಾಷಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ಈತ ೧೯೧೪ ರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಿದನು. ವಿಷ್ಣುಶರ್ಮನ ಪಂಚತಂತ್ರವು ವಿಶ್ವರೂಪ ತಾಳಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಪಶ್ಚಿಮೋತ್ತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಈತ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ವಿಷ್ಣುಶರ್ಮನ ಪಂಚತಂತ್ರ ಪಶ್ಚಿಮದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋದ ಕತೆ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಗಿದೆ, ಕ್ರಿ. ಶ. ೫೩೧-೫೭೯ ರವರೆಗೆ ಪರ್ಷಿಯಾದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ದೊರೆ ಖುಸ್ರು ನೌ ಷೇರ್ವಾನ್ ಎಂಬುವನು ಸತ್ತವರನ್ನು ಬದುಕಿಸುವ ಮೂಲಿಕೆಯೊಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ತನ್ನ ಆಸ್ಥಾನವೈದ್ಯನಾದ ಬುರ್ಜೆ(buorze) ಎಂಬುವನೊಡನೆ ಆ ಮೂಲಿಕೆಯನ್ನು ತನಗೆ ತಂದುಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ ಅವನನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಅವನು ಅದನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಹುಡುಕಿ ಅದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸಿಕ್ಕದಿರಲು ಅನುಭವಿಯಾದ ವೃದ್ಧನೊಬ್ಬನು ಅವನೊಡನೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು. " ಅಂಥ ಮೂಲಿಕೆ ಯಾವುದೂ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೂಢರನ್ನು ಬುದ್ಧವಂತರಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲ" ಪಂಚತಂತ್ರ " ವೇ ಆ ಮೂಲಿಕೆ !" ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಬುರ್ಜೆ "ಪಂಚತಂತ್ರ " ದ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ರಾಜಭಾಷೆಯಾದ ಪಹಲ್ವಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿತನ್ನ ದೊರೆಗೆ " ಇದು ಸತ್ತವರನ್ನೂ ಎತ್ತಬಲ್ಲ ಭಾರತದ ಮೂಲಿಕೆ"ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ರಾಜನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಪಹಲ್ವಿಭಾಷೆ-
ಯಲ್ಲಿ "ಕರಟಕ-ದಮನಕ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನಂತೆ.
" ಹೀಗೆ ಪಂಚತಂತ್ರ ಪಹಲ್ವಿಯ ಭಾಷಾಂತರದಿಂದ ದೇಶದೇಶಾಂತರಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಭಾಷಾಂತರ, ಮರುಭಾಷಾಂತರ, ಪ್ರತಿ ಭೃಷಾಂತರ, ಗದ್ಯದಿಂದ ಪದ್ಯ, ಪದ್ಯದಿಂದ ಗದ್ಯ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಫ್ರಿಕಾಖಂಡದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ರೂಪಗಳಿಂದಲೂ ಸಂಚಾರಮಾಡಿ ಪುನಃ ಭಾರತವನ್ನೇ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುವುದುಬಹು ಸೋಜಿಗದ ಸಂಗತಿ"
ಪಂಚತಂತ್ರವು ಗದ್ಯಭೂಯಿಷ್ಟವಾದ ಚಂಪೂಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ,
೧) ಭೇದಪ್ರಕರಣ ವರ್ಣನಂ
೨)ಪರೀಕ್ಷಾ ವರ್ಣನಂ
೩) ವಿಶ್ವಾಸ ಪ್ರಕರಣ ವರ್ಣನಂ
೪) ವಂಚನಾ ಪ್ರಕರಣ ವರ್ಣನಂ
೫) ಮಿತ್ರಕಾರ್ಯ ಪ್ರಕರಣಂ
ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಐದು ತಂತ್ರಗಳಿವೆ.
ಪೀಠಿಕಾ ಪ್ರಕರಣಂ.
ಶ್ರೀವಧು ರಾಗದಿಂದಗಲದಾವನ ವಕ್ಷದೊಳಿರ್ಪಳಾವಗಂ।
ದೇವನಿಕಾಯಮೋಲಗಿಪುದಾವನ ನಾಭಿಸರೋಜದೊಳ್ ವಚ॥
ಶ್ರೀವರನುತ್ಸವಂಬೆರಸು ಪುಟ್ಟಿದನಾವನಶೇಷ ದೈತ್ಯವಿ।
ದ್ರಾವಣನಿಗೆ ದುರ್ಗವಿಭುಗಚ್ಯುತನಚ್ಯುತಸೌಖ್ಯಕೋಟೆಯಂ॥೧॥
ಅವತಂಸೀಕೃತಬಾಲಕೈತಕಶಿಖಾಸಂದಿಗ್ಧಮುಗ್ಧಾಮೃತಾಂ।
ಶುವಿಹಾಯಸರಿದಂಬುಚುಂಬಿತ ಜಟಾಜೂಟಾಂತರಂ ಮಾಡುಗು॥
ತ್ಸವಮಂ ಭಾಳವಿಲೋಚನಪ್ರಭವಭಾಸ್ವಜ್ಜಾತ ವೇದಶ್ಶಿಖಾ।
ನಿವಹಪ್ಲುಷ್ಟರತೀಶನಿಷ್ಟಸುಖಮಂ ದುರ್ಗಂಗೆ ದೀರ್ಘಾಯುಮಂ॥೨॥
ತೋಯಜಗರ್ಭನಾದಿಮುನಿಮುಖ್ಯಮತಪ್ರಕಟೀಕೃತಾಖಿಳ।
ಮ್ನಾಯ ಪರಂಪರಾಯತನಶೇಷ ಜಗಜ್ಜನಕಂ ಸರಸ್ವತೀ॥
ವ್ಯಾಯತಲೋಲಲೋಚನ ಮದಾಳಿನಿಪೀತಮುಖಾಬ್ಜನೊಲ್ದು ದೀ।
ರ್ಘಾಯುಮನೀಗೆ ಶಿಷ್ಟನಿಧಿಗಭ್ಯುದಿತಾರ್ಕಮಹಂ ಪಿತಾಮಹಂ॥೩॥
ಮಾನಿತಪುಂಡರೀಕರುಚಿರಂ ವಿಲಸದ್ವರಗಂಡಮಂಡಳಂ।
ಶ್ರೀನಿಲಯಂ ಮಹಾಶ್ರುತಿಯುತಂ ದ್ವಿಜಸಂಕುಲಭಾಸಿತಾನನಂ॥
ಕಾನನದಂತಸೇವ್ಯಗುಣಸಂಗತಮಾಗಿರದೆಂದು ದುರ್ಗಸಿಂ।
ಹಾನನಪದ್ಮದೊಳ್ ನೆಲಸಿ ನಿಲ್ಗೆ ಸರಸ್ವತಿ ಬಂದು ರಾಗದಿಂ॥೪॥
ಅತನುಶ್ರೀ ಜನ್ಮಗೇಹಂ ಕುಮುದವನಸಖಂ ತಾರಕಾನೀಕ ಲಕ್ಷ್ಮೀ।
ಪತಿಸದ್ವ್ಯೋಮಂ ದ್ವಿಪೇಂದ್ರಾಮಲದಶನನಿಭಚ್ಛಾಯನದ್ರೀಂದ್ರಪುತ್ರೀ॥
ಪತಿಚೂಡಾರತ್ನನೀಗಾಗಳುಮತಿಮುದಮಂ ರೋಹಿಣೀಜೀವಿತೇಶಂ।
ಶತಪತ್ರಾರಾತಿ ವಿಪ್ರಾನ್ವಯಗಗನಶರಚ್ಚಾರುಚಂದ್ರಂಗೆ ಚಂದ್ರಂ॥೫॥
ನನೆಯಂಬಿಂ ಹಿಮವನ್ಮಹಿಧರತನೂಜಾಧೀಶನಂ ಗೆಲ್ದ ವೀ।
ರನಜೇಯಂ ಮಧುರೋಹಿಣೀ ಪ್ರಿಯಸಖಂ ಮೀನದ್ವಜಂ ಕಾಮಿನೀ।
ಜನಕೇಳೀಗುರು ಚಿತ್ತಜಂ ಸುರತಲೀಲನಾಟಿಕಾ ಸೂತ್ರಧಾ।
ರನುದಾರಂ ರತಿವಲ್ಲಭಂ ಕುಡುಗೆ ಮತ್ಕಾವ್ಯಕೆ ಸೌಭಾಗ್ಯಮಂ ॥೬॥
ಕಮಲಾನಂದಕರಂ ಸುರಪ್ರಕರ ಚೂಡಾಪೀಡ ಮಾಣಿಕ್ಯ ಜಾ।
ಳ ಮರೀಚಿಪ್ರಚಯಾಂಚಿತಾಂಘ್ರಿಕಮಳಂ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯನೇತ್ರಂ ತ್ರಿವೇ॥
ದಮಯಂ ಧ್ವಸ್ತಮಸ್ತಮಂ ಹೃತನಿಶಾಟೋಪನೊಲ್ದೀಗೆ ಗೌ।
ತಮಗೋತ್ರಾಂಬುಜಷಂಡ ಚಂಡಕಿರಣಂಗಾದಿತ್ಯನುತ್ಸಾಹಮಂ॥೭॥
ಉಗ್ರಭುಜಂಗಭೂಷಣನಶೇಷ ಸುರಾಸುರಭಾಸುರೋರು ಚೂ।
ಡಾಗ್ರಮಣಿ ಪ್ಭಾಪಟಲಂ ಪಾಟಲಿತೋತ್ತಮ ಪಾದಪೀಠನ॥
ವ್ಯಗ್ರಮನಂ ವಿನಾಯಕನಿಭಾನನನುಗ್ರತನೂಭವಂ ಗಣೈ।
ಕಾಗ್ರಣಿ ಸಂಧಿವಿಗ್ರಹಿಗಣಾಗ್ರಣಿಗೀಗೆ ವಿಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯಂ॥೮॥
ಎನಗನುರಕ್ತೆಯಾಗೆ ದಿಗಧೀಶ್ವರರಾನತರಾಗೆ ಮಾಡುವೆಂ ।
ಮನಮೊಸೆದೀವೆನಗ್ರಮಹಿಷೀಪದಮಂ ನಿನಗೆಂದ ಪಾಣ್ಬನಂ।
ದನುಜನನುಗ್ರಖಡ್ಗಮುಖದಿಂದಿಱಿದೊತ್ತಿದ ದುರ್ಗೆ ದುರ್ಗಸಿಂ।
ಹನನತುಳಪ್ರತಾಪರನಂ ಪರಿರಕ್ಷಿಸುತಿರ್ಕನಾರತಂ॥೯॥
ಲೋಕಾಗಮಜ್ಞರಖಿಳ ಕ।
ಳಾಕುಶಲರುಪೇತವಿದ್ಯರನವದ್ಯಯಶ॥
ಶ್ಶ್ರೀಕಾಂತಾದಯಿತರ್ ವಾ।
ಲ್ಮೀಕಿ ವ್ಯಾಸಾದಿ ಕವಿಗಳೀಗೆಮಗೆಱಿವಂ॥೧೦॥
ಮಾರ್ಗದ್ವಯ ಪರಿಣತ ಕವಿ।
ಮಾರ್ಗಮನೋಹಾರಿಯಾದುದೆಂದಖಿಳ ಬುಧರ್॥
ನಿರ್ಗರ್ವರಾಗಿ ಪಂಪನ ।
ಗೀರ್ಗುಂಫದ ಪೆಂಪನಾಗಳುಂ ಬಣ್ಣಿಸುವರ್॥೨೩॥
ಆ ರೇವಾಂಬಿಕೆಗೆ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೆನಲ್ ಸಂದೀಶ್ವರಾರ್ಯಂಗಮು।
ರ್ವೀರಾಮಾಧಿಪವಲ್ಲಭಂ ಬುಧಜನಾನಂದಪ್ರದಂ ಸ್ವಾನ್ವಯ॥
ಕ್ಷೀರೋದಾಮೃತರೋಚಿ ಪುಟ್ಟಿ ನೆಗೞ್ದಂ ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಸಿಂಹಂ ಗುಣಾ।
ಧಾರಂ ಧೀರನುದಾರಚಾರುಚರಿತಂ ವಿದ್ವಜ್ಜನೈಕಾಶ್ರಯಂ॥೪೬॥
ಜಗದೊಳ್ ಪತಿಹಿತದೆಡೆಯೊಳ್।
ನೆಗೞ್ದಿನಜನಿನೇಕದಂತನಿಂ ಪವನಜನಿಂ ॥
ಖಗರಾಜನಿನೀ ದುರ್ಗಂ ।
ದ್ವಿಗುಣಂ ತ್ರಿಗುಣಂ ಚತುರ್ಗುಣಂ ಪಂಚಗುಣಂ॥೫೫॥
ದೇವ ಭವದೀಯಸುತರಂ।
ಮೂವರುಮಂ ಜಡರನಾಱು ತಿಂಗಳ್ಗೆ ಜಯ॥
ಶ್ರೀವರ ಸಮಸ್ತ ನೃಪವಿ।
ದ್ಯಾವರರಪ್ಪಂತು ಮಾಡುವೆಂ ಪರಮಾರ್ಥಂ॥೬೯॥
೧. ನರಿಯ ಕಥೆ.
ಸಿರಿವಾಸಿಯೆಂಬ ಪುರದೊಳ್ ।
ಸಿರಿವಂತನೆಂಬನೊರ್ವ ಪಾದಜನಧಿಕಂ॥
ಸ್ಮರಚಾಪನೊಡನೆ ದೊರೆಯೆನೆ ।
ಧರೆಯೊಳ್ ತಾಂ ಕರ್ವುವಿತ್ತಿ ಪಾಲಿಸುತಿರ್ದಂ॥೭೦॥ ಪಾದಜನಧಿಕಂ=ಶೂದ್ರ (ರೈತ)
ವ॥ ಅಂತಾತಂ ಕರ್ವುವಿತ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ಬೇಲಿಯಂ ಕಟ್ಟಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತುಮಿರೆ ಕೆಲವಾನೊಂದು ದಿವಸಕ್ಕೆ ಕರ್ವು ನೆಱೆದು ಗಿಣ್ಣೇಱುವುದುಂ ಮೃಗಧೂರ್ತನೆಂಬೊಂದು ನರಿಯದಂ ಕಂಡು ಸಮೀಪಕ್ಕೆವಂದು ಬೇಲಿಯಂ ಸುತ್ತಿವಂದು ನೋಡಿ -
ಯೊಂದೆಡೆಯೊಳೊಂದು ಕಳ್ಳದಾರಿಯಂ ಕಂಡು ನಿಚ್ಚನಿಚ್ಚಂ ಬಂದು ಕರ್ವೆಲ್ಲಮಂ ತಿಂದು ಬೇಸಱಿಸುತ್ತಿರೆ ಆ ಶೂದ್ರಂ ನರಿಯ ಕಾಟಕ್ಕೆ ಬೇಸತ್ತುವೊಂದು ದಿವಸಮಾ ನರಿಯ ಕೊಲಲುಪಾಯಮಂ ಕಂಡುವೊಂದು ಮಾರಗಲದ ಬೇಲಿಯಂ ಕಿೞ್ತು ಪೆರ್ಬಟ್ಟೆಯಂ ಮಾಡಿ ತಾನುಮಾ ಬಟ್ಟೆಯೊಳ್ ಬಯ್ಗಿನ ಸಮಯದೊಳಮೊಂದುಕಯ್ಯೊಳ್ ಕೂೞ ಬುತ್ತಿಯಂ ಪಿಡಿದು ತಲೆಯಂ ಕೆದರಿ ಕಣ್ಣಂ ಮುಚ್ಚಿ ಸತ್ತ ಪೆಣನಂತೆ ಬಿೞ್ದಿರ್ಪುದುಂ ಆ ನರಿ ಬಂದು ಸಮೀಪದೊಳ್ ನಿಂದು ನೋಡಿ ತನ್ನ ಮನದೊಳ್ ಸಂಶಯಂ ಪುಟ್ಟಿ ಮತ್ತಂ ಕಿಱಿದಂತರಂ ತೊಲಗಿ ತನ್ನೊಳೆಯಿಂತೆಂದುದು; ನಾಂ ಕಾಣದ ಸಂಗ್ರಾಮ-
ರಂಗಮಿಲ್ಲ,ತೊೞಲದ ವಿಷಯವಿಲ್ಲ, ಪೋಗದ ಪೆರ್ಬಟ್ಟೆಯಿಲ್ಲ, ಆವೆಡೆಯೊಳಂ ಇಂತಪ್ಪ ಸಾವಂ ಕಂಡುದಿಲ್ಲ, ಇವನೇಂ ಕಾರಣಮಿಂತು ಬಿೞ್ದಪನೋ? ಎನ್ನಂ ಕೊಲಲ್ಕೆಂದು ಕಪಟಮರಣಮಂ ತಾಳ್ದಿರ್ಪನೋ? ಮೇಣಿವಂ ಪೋಗುತ್ತುಂ ಬಟ್ಟೆಯೊಳ್ ಪಸಿದು ಬುತ್ತಿಯನುಣಲ್ಕೆಂದು ಕುಳ್ಳಿರ್ದುಣುತ್ತುಂ ಗಂಟಲ್ಸಿಲ್ಕಿ ಸತ್ತನೋ? ಇದಂ ನಂಬಲ್ ಬಾರದು, ಪೆಣನಂ ಮುಟ್ಟಲುಂ ಬಾರದು, ಕರ್ಬಿನ ತೋಟಮಂ ಪುಗಲುಂ ಬಾರದು,ಇದಂ ವಿಚಾರಿಸುವೊಡಿವಂ ಸತ್ತುದು ಪುಸಿ ದಿಟಮೆಂದು ಅಱಿವೊಡೆ ಊರ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಪೋದಂದು ಇವಂ ಸತ್ತ ಸಾವುಳ್ಳೊಡೆ ಊರೊಳಗೆ ಹಲುಬುತ್ತಮೞುತಿರ್ಕುಂ. ಅಲ್ಲದಾಗಳ್ ಸುಮ್ಮನಿರ್ಕುಮೆಂದು ತನ್ನೊಳ್ ನಿಶ್ಚೈಸಿ ಊರ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಪೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಂ ಕಡೆಯನಾರೈದು ಆವಕಳಕಳಮಂ ಕೇಳದೆ ಮಗುೞೆವಂದು ಎನ್ನುಮಂ ಕೊಲಲ್ಕಿವಂ ಮಾಡಿದ ಮಾಯಮಿದೆಂದು ನೆಶ್ಚೈಸಿ ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗೆ ತಾನೆ ಮೆಚ್ಚಿ ನಕ್ಕುಯಿಂತೆಂದುದು.
ಶ್ಲೋಕ॥ ಆಶ್ಚರ್ಯಮರಣಂ ದೃಷ್ಟಂ ಹಸ್ತೇ ದಂಡಕಪಿಂಡಯೋಃ।
ಗ್ರಾಮೇ ಕಳಕಳಂ ನಾಸ್ತಿ ಯಃ ಪಲೃಯನ್ ಸ ಸಜೀವತಿ॥೨॥
ಟೀ॥ಅಪೂರ್ವಮಪ್ಪ ಸಾವಂ ಕಂಡೆಂ. ಕಯ್ಯೊಳೆರಡರೊಳಂ ಕೂೞ ಬುತ್ತಿಯಂ ಡಾಣಿಯಂ ಪಿಡಿದುಕೊಂಡಿರ್ಪುದು.
ಊರೊಳಗೆ ಆವ ಕಳಕಳಮುಮಿಲ್ಲ ಎಂದು ತನ್ನ ಬುದ್ದಿಗೆ ತಾನೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಓಡಿಪೋಗಿ ಬರ್ದುಂಕಿದತ್ತು.
೨. ಕಚದ್ರುಮನ ಕಥೆ.
ಮಹಾದ್ರುಮನೆಂಬರಸಂಗೆ ಕಚದ್ರುಮನೆಂಬ ಮಗಂ ಪುಟ್ಟಿ ಬಾಲಕಾಲದಿಂ ತೊಟ್ಟು ವೃದ್ಧೋಪಾಸ್ತಿಯಂ ಬಿಟಾಟು,
ಸಪ್ತವ್ಯಸನವಶಗತನಾಗಿಯುಂ, ಖಲಜನಸಂಗತನುಮಾಗಿಯುಂ ನಡೆಯುತ್ತಮಿರೆ ಕೆಲವುಕಾಲದಿನಾತನ ತಂದೆ ಮಹಾದ್ರುಮಂ ದೀರ್ಘನಿದ್ರಿತನಪ್ಪುದುಂ, ಕಚದ್ರುಮಂ ರಾಜ್ಯಪದವಿಯೊಳ್ ನಿಂದಂ, ಆತಂ ನೀತಿಬಾಹ್ಯನಪ್ಪುದಱಿಂ ಪೂರ್ವಾಪರವಿಚಾರವಿಕಳನಾಗಿ, ಹಿತಪುರೋಹಿತಮಂತ್ರಿ ಮಹಾಸಾಮಂತಾಂತರ್ವಂಶಿಕ ಮಹಾಪ್ರಧಾನ ಶ್ರೀಕರಣ ಸೇನಾನಾಯಕಾದ್ಯನೇಕರ ವೃತ್ತಿಪ್ರಪತ್ತಿಗಳಂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು,ತನ್ನೊಡನಾಡಿಗಳಪ್ಪ ಭಂಡಮಂಡಲಿಯನೆ ಪ್ರಧಾನಸಾಮಂ-
ತಾದಿ ಶಿಷ್ಟರ್ಕಳ ಮಾಡಿ, ತಾಂ ಪಿತೃವಿತ್ತಮದೋನ್ಮತ್ತನಾಗಿ, ಧರ್ಮದೊಳ್ ಬಹಿರ್ಮುಖನುಂ ಅರ್ಥದೊಳನ್ಯಾಯೋಪಾ-
ರ್ಜಿತಾರ್ಥನುಂ, ಕಾಮದೊಳತಿಕಾಮಿಯುಂ, ಮೋಕ್ಷದೊಳ್ ನಿರಪೇಕ್ಷನುಮಾಗಿ, ರಾಮಾದ್ಯನೇಕ ರಾಜದತ್ತಿಗಳಪ್ಪನೇಕ ಭೂದೇವ ಭೋಗಾಗ್ರಹಾರಂಗಳನಾಗ್ರಹದಿಂದೞಿದು, ಕರಭರಕ್ಷಮಮಪ್ಪನಾಡಂ ಬೇಡರಂತೆ ಪರಿಪರಿದು ನಿರವಶೇಷದಿಂ ಕಿಡಿಸಿಯುಂ, ಶಿಷ್ಟರ್ಗನಿಷ್ಟಮಂ ಮಾಡಿಯುಂ, ದುಷ್ಟರ್ಗಿಷ್ಟಮಂ ಮಾಡಿಯುಂ, ಕುಳವರ್ಗತಳವರ್ಗಮುಮಂ, ಪೞೆಯ ನಿಯೋಗಿಗಳುಮಂ, ನಾನಾದೇಶಿಗಳುಮಪ್ಪ ವ್ಯವಹಾರಿಗಳುಮಂ ನೆವಮಿಟ್ಟು ಕವರ್ದುಕೊಂಡು ಸಮಸ್ತವಸ್ತುವಾಹನಂ-
ಗಳಂ ತನ್ನೊಡನಾಡಿಗಳಪ್ಪ ಭಂಡಮಂಡಲಿಗೆ ಸೂಱೆಗೊಟ್ಟು, ಇಂತು ಸಪ್ತಾಂಗದೊಳೇಕಾಂಗಮುೞಿಯೆ; ಕಚದ್ರುಮನ ರಾಜ್ಯಂ ಕಳಕುಳಮಾಗಿರ್ದುದನಾತನ ದಾಯಾದಂ ಸಿಂಹಬಳನಱಿದು ಮೇಲೆತ್ತಿ ಬರೆ; ಮೂಲಭೃತ್ಯ ಸುಹೃತ್ಸೇನಾಟವಿ-
ಕರೆಲ್ಲರುಂ ಮುನ್ನಮೇ ಭೀತರುಮಪಮಾನಿತರುಮಪ್ಪುದಱಿಂದುಪೇಕ್ಷಿತರುಂ ಆತನ ಭಂಡಮಂಡಲೆಯೊಳ್ ಕೆಲರೋ-
ಡಿಯುಂ, ಕೆಲರಹಿತರೊಳ್ ಕೂಡಿಯುಂ ಇಂತೆಲ್ಲಂ ಯಥಾಯಥಮಾಗೆ; ಕಚದ್ರುಮಂ ನಿರ್ಬುದ್ಧಿಯೊರ್ವನೆ ಕರುಮಾಡ-
ದೊಳ್ ಶ್ವೇತಕಪೋತನಂತಿರ್ದು ಶತ್ರುಸಂಗ್ರಹಣಕ್ಕೊಳಗಾದಂ. ಇಂತೀ ಪಿಂಗಳಕನೇಗೆಯ್ದುಮಾಗದಿರಂ ಏನೊಂದು ಕರ್ಯಮುಮಂ ನಾಂ ಪೋಗಿರ್ದು ನೋಡುತಿರ್ಪುದೆ ಸಾಲ್ಗುಂ,
೩. ಕೀಲನುರ್ಚಿದ ಕೋಡಗನ ಕಥೆ.
ಗಿರಿನಗರಮೆಂಬ ಪೊೞಲೊಳ್।
ಧರೆಗಧಿನಾಥಂ ಸುಶರ್ಮನೆಂಬಂ ಲೋಕೋ॥
ತ್ತರಮಾಗೆ ದೇವತಾಮಂ।
ದಿರಮಂ ಮಾಡಿಸುತಿರ್ಪಿನಂ ಕೆಲವುದಿನಂ॥೮೦॥
ವ॥ ಒಂದು ದಿವಸಂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಸಮಯಮಪ್ಪನ್ನೆಗಂ ಭರಂಬಟ್ಟು ಕೆಲಸಂಗೈದಲ್ಲಿಯ ಬಿನ್ನಣಿಗರುಂ ಕರ್ಮಕಾರರುಂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗುಣಲ್ಪೋಪುದುಂ;ಅದಱಕೆಲದ ನಂದನವನದೊಳ್ ವರ್ತಿಸುತಿರ್ಪ ಮರ್ಕಟಯೂಥಂ ಯಥಾಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂ-
ದತ್ತಮಿತ್ತಮೆತ್ತಂ ಪರಿಪರಿದು, ದೇಗುಲದ ಶಿಖರಮನಡರ್ದೇಱಿ ಒಟ್ಟಿರ್ದಿಟ್ಟಿಗೆಯಂ ಕೆದಱಿಯುಂ,ಸೇರಿರ್ದ ತಿದಿಗಳಂ ಸೀೞ್ದು, ಇದ್ದಿಲ ರಾಶಿಯಂ ಸೂಸಿಯುಂ,ನಿಸರ್ಗಚಪಳಸಾವಭಾವದಿಂದಾಡುತಿರ್ದು ಅವರೊಳಗತ್ಯಾಸನ್ನ ಕಾಲಮೃತ್ಯು
ವಶಗತಮಪ್ಪದೊಂದೈ ಗೋಲಾಂಗೂಲಂ ಬಂದು ಕರಗಸಿಗರೊಂದು ಭಾಗಂಬರಂ ಸೀೞ್ದು ನೂಲ ತಲೆಯೊಳ್ಕೀಲಂ ಬೆಟ್ಟಿರ್ದ ಮರನಂ ಕಂಡದಱ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರ್ದು, ಮುನ್ನಂ ಸೀೞುತಿರ್ದುೞಿದ ಪಲಗೆಗಳೆರಡುಮನೆಡಗಲಸಿರ್ದು ಬೆಟ್ಟಿರ್ದು
ತಱಿಯದ ಕೀಲನಿರ್ಕೈಗಳಿಂದಂಪಿಡಿದು, ಆರ್ಪ ಭರದಿಂದಲ್ಲಾಡಿ ಕೀೞ್ದುಮಾ ಪಲಗೆಗಳೆರಡುಂ ತೊಟ್ಟನೆ ಮರ್ಮಪ್ರದೇಶ-
ಮನೌಂಕುವುದುಂ, ಆ ಬಲೀಮುಖಂ ಕಾಲಮುಖಮನೆಯ್ದಿತ್ತು.
೪. ನರಿಯುಂ ಬಿಲನುಂ.
ಕಪಟಪ್ರಪಂಚ ಪರಿಣತ।
ನುಪಾಯನಿಪುಣಾಭಿಧಾನ ಜಂಬುಕನುದ್ಯ॥
ದ್ವಿಪುಳತರಮಪ್ಪ ಗಿರಿವರ।
ದುಪಕಂಠದ ಬಿಲದೊಳೆರ್ಪುದತಿಮುದದಿಂದಂ॥೮೯॥
ವ॥ಆ ಜಂಬುಕನೊಂದು ದಿವಸಮಾಹಾರವಿಹಾರಕ್ಕೆ, ಪೋಪುದುಮದಱ ಬಿಲಕ್ಕೊಂದು ಪುಲಿ ಬಂದು ಪೊಕ್ಕಿರ್ದುದನ್ನೆಗಂ ಕಿಱಿದಾನುಂ ಬೇಗದೊಳಾ ನರಿ ಬಂದು ಬಾಗಿಲೊಳ್ ನಿಂದು ಪುಲಿಯ ಪಜ್ಜೆಯುಮಂ ಸೊಪ್ಪಾದ ಬಿಲನುಮಂ ಕಂಡು,
ಇದೆತ್ತಾನುಮೊಂದಪಾಯಮಾಗದೆ ಪೋಗದೆಂದು ಶಂಕಿಸಿ, ಕಿಱಿದೆಡೆಯಂ ಪೆಱಮೆಟ್ಟಿ ಬಂದು ನಿಂದು, ಈ ಚೋದ್ಯಮ-
ನುಪಾಯದೊಳೇ ನೋಡುವೆನೆಂದು ,ಬಿಲನಂ ಪೆಸರ್ಗೊಂಡು ಪಲವುಂ ಸೂೞ್ಕರೆಯಲ್, ಆ ಬಿಲಂ ನುಡಿಯದಿರ್ಪುದುಂ,
ಬಿಲನೆ ನೀನೆನೆತು ಕಾಲಂ ನಾಂ ಬರ್ಪಾಗಳಿದಿರ್ವಂದು ಸೇವೆಯಂ ಮಾಡುತ್ತಿರ್ದಯ್ ಈಗಳದುಗೆಟ್ಟು ಕರೆದೊಡಂ ಮೊದಲಾಗಿ ಸರಂದೋಱಿದಪೆಯಿಲ್ಲ, ಪೆಱನೋರ್ವಂಗೆ ಕೂರ್ತೆಯಕ್ಕುಂ, ಮೇಣ್ ಬಲ್ಲಿದನಿರ್ದನಿಕ್ಕುಮಲ್ಲದೊಡೀಗಳೇ-
ಕುಸಿರದಿರ್ದಪೆ? ಆದೊಡಮೇಂ, ನಿನ್ನ ಗುಣಕ್ಕಿನ್ನೊರ್ಮೆ ಕರೆವೆಂ ಇನ್ನುಮುಸಿರದಿರ್ದೊಡೆ ಪೆಱತೊಂದು ಬಿಲನನಱಸಿ-
ಕೊಳ್ವೆಂ, ಸರಂದೋಱಿದೆಯಪ್ಪೊಡೆ ನಿನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಬರ್ಪೆನೆಂದುಮತ್ತಂ ಬಿಲನಂ ಕರೆವುದುಂ, ಪುಲಿ ಇದೆಲ್ಲಮಂ ಕೇಳ್ದು, ಬಿಲನೆನಗೆ ಭಯಸ್ಥನಾಗಿ ಸರಂದೋಱಲಣ್ಮದಿರ್ದುದಾಗಲ್ವೇೞ್ಕುಮಿನ್ನಾದೊಡಂ ಸರಂದೋಱಿ ನರಿಯಂ ಬರಿಸಿ ತಿಂಬೆ-
ನೆಂಬೞಿವಗೆಯಂ ಬೇಡರಂತೆ ಬಗೆದು ಹೂಂಕಾರಗೆಯ್ವುದುಂ,ಆ ಧ್ವನಿಯಂ ನರಿ ಕೇಳ್ದು ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗೆ ತಾನೆ ಮೆಚ್ಚಿ,
ಶ್ಲೋ॥ ಅನಾಗತಂ ಯಃ ಕುರುತೇ ಸ ಶೋಭತೇ ನ ಶೋಭತೇ ಯೋ ನರೋತ್ಯನಾಗತಂ
ವನೇ ವಸನ್ನತ್ರ ಜರಾಮೈಪಾಗತೋ ಬಲಸ್ಯವಾಚೋ ನ ಕದಾಚನಶ್ರುತಾಃ॥೧೩॥
ಟೀ॥ಆವನೊರ್ಬಂ ಮೇಲಪ್ಪ ಕಜ್ಜಮನಱಿದು ಮಾಡದಿರ್ದಪನವನನೊಪ್ಪಲಱಿಯೆಂ, ನಾನೀ ವನದುರ್ಗದೊಳಿರ್ದು ವಾರ್ಧಿಕಮನೆಯ್ದಿದೆಂ, ಬಿಲದ ನುಡಿಯನೆಂದುಂಕೇಳ್ದುದಿಲ್ಲ.ಎಂದಿಂತು ಪಲಕಾಲಮೀ ವನದೊಳಿರ್ದುಂ ಈ ವನದೊಳಾಡಿಯುಂ ಬಲ್ಲೆಂ,ಬಿಲಂ ನುಡಿವುದಂ ಗಿಡಂಗಳ್ ನಡೆವುದುಂ ನಾನೆಂದುಂ ಕಂಡುಂ ಕೇಳ್ದುಮಱಿಯೆನೆಂದು ಆ ನರಿಬಗೆಯೊಳ್ ಪಿರಿಯನಪ್ಪುದಱಿಂ ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗೆ ತಾನೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಆ ಯೆಡೆಯಂ ಬಿಟ್ಟೋಡಿ ಬರ್ದುಂಕಿತು.
೫. ನರಿಯುಂ ಬಿಲನುಂ.
ಮದಗಜಸಂಕುಳದಿಂ ಶ್ವಾ।
ಪದಿಂದಂ ಗಿರಿಗುಹಾಳಿಯಿಂದಧಿಕ ಭಯ॥
ಪ್ರದಮೆನಿಪ ಘೋರಕಾಂತಾ।
ರದೊಳೆ ಮಹಾಭೀರುವೆಂಬ ಜಂಬುಕನಿರ್ಕುಂ॥೯೦॥
ವ॥ಆ ಜಂಬುಕನೊಂದು ದಿವಸಂ ಆಹಾರ ವಿಹಾರಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದಡವಿಯೆಲ್ಲಮಂ ತೊೞಲ್ದು ಎಲ್ಲೆಡೆಯುಮೇನುಮಂ ಪಡೆಯದೆ ತನಗೆ ಸಹಾಯನಪ್ಪುದೊಂದು ವಾಯಸನಿರ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಬರ್ಪುದು ಮಾ ವಾಯಸಂ ಇದಿರ್ವಂದು, ಎಲೆ ಭಾವ, ಏಂ ಬಡವಾದಿರೆನೆ ಪಲವು ದಿವಸಮಾಹಾರಂಬಡೆಯದೆ ಬಡವಾಗಿ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಆಸೆಪಟ್ಟು ಬಂದೆನೆಂಬುದುಂ, ಇದಾವ ಗಹನಮೀ-
ಗಳಾಂ ಪೋಗಿ ಬರ್ಪನ್ನೆವರಮಿಲ್ಲೆಯೇ ನಿಲ್ಲಿಮೆಂದು ವಾಯುವೇಗದಿಂ ವಾಯಸಂ ಪೋಗಿ ಬಂದು, ಈ ತೋರ್ಪ ನದಿಯ ತೀರದೊಳ್ ಚತುರ್ಬಲಯುತರಿರ್ವರರಸುಗಳ್ ಕಾದಿದಲ್ಲಿ ಪೆಣಮಯಮಾಗಿರ್ದರಣ್ಯಭೂಮಿಯಂ ಕಂಡೆಂ, ನಿನ್ನೊಡಲ ಬಡತನಂ ಕಿಡುವಿನಮಾಹಾರಕ್ಕೆಡೆಯಾದುದಲ್ಲಿಗೆ ಪೋಗೆಂದು ಪೇೞ್ದುಮಾ ನರಿ ಪರಿದು ಸಮರರಂಗಭೂಮಿಯನೆಯ್ದಿ ಅನೇಕ ಶಬಾಳೋಕನಜಾತಹರ್ಷನಾಗಿರ್ಪುದುಂ,ಕಿಱಿದಾನುಂ ಬೇಗಕ್ಕೆ ಭೋಂಕನೆ ಪೊಣ್ಮಿದ ಭಯಂಕರಧ್ವಾನಮಂ ಕೇಳ್ದೆಲ್ಲಿಯುಂ ನಿಲಲಣ್ಮದೆ ಓಡಿಬರ್ಪುದುಂ, ಲಂಬಕರ್ಣನೆಂಬುದೊಂದು ಜಂಬುಕಂ ಕಂಡಿದೇನೆಲೆ ಭಾವಾ! ನೀನೇತರ್ಕೆ ಭಯಾತೈರನಾಗಿ ಬರ್ಪೆ, ಎನೆ, ಕೊಳುಗುಳಂ ನಿರ್ಮಾನುಷ್ಯಗೋಚರಮೆಂದು ಬಗೆದು ಪೋಪನ್ನೆಗಂ, ನೆಲಂ ಮೊೞಗಿದಂ-
ತಪ್ಪುದೊಂದು ಭಯಂಕರಧ್ವಾನಮಾಗಲದಂ ಕೇಳ್ದೋಡಿ ಬಂದೆನೆಂಬುದುಂ,ಆ ಜಂಬುಕನೆಂದುದು; ಆ ಧ್ವಾನಮಾವುದೆಂ-
ದುಮಱಿಯದೆ ದೂರಭೀರುವಾಗಿ ಪೋಗಲೂವೇಡ, ಆಯೆಡೆಯನೆನಗೆ ತೋಱು ಬಾ, ಎಂದೊಡಂಗೊಂಡು ಬಂದು ನೋಡೈವನ್ನೆಗಂ, ಶಿಖರಿ ಶಿಕರಾನುಕಾರಿಯಪ್ಪದೊಂದು ಭೇರಿ ಸಮೀರಣಪ್ರೇರಿತ ಭೂರುಹಶೃಖಾಗ್ರಹತಿಯಿಂದತಿ ಪ್ರಘೋ-
ಷಂಗೆಯ್ದು ತದಾಹತಿಯಿಲ್ಲದಾಗಳ್ ನಿಶ್ಯಬ್ಮಾಗಿಯುಂ ಎರ್ಕುಮದಂ ಕಂಡಾ ಜಂಬುಕಂ ಮನುಷ್ಯಸಂಚಾರಮಿಲ್ಲದುದಂ ನಿಶ್ಚಯಮಾಗಱೆದಾರಯ್ದು ಬಲವಂದು ನಿಂದು ನೋಡಿ ಮತ್ತಲ್ಲಿಯೇನಾನುಮಿರ್ಕುಮೆಂದು ಶಂಕೆಯಿಂ ಭಂರಿಯ ಕಣ್ಣಂ
ವೆದೃರೆಸಿದಱೊಳೇನುಮಂ ಕಾಣದೆ ಲಂಬಕರ್ಣಂ ಆ ನರಿ ದೂರಭೀರುವಾದುದರ್ಕೆ ಹಾಸ್ಯಂಗೆಯ್ದು ಅದು ಕಾರಣದಿಂ ನೀಂ ಶಬ್ಧಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬೆರ್ಚಿದೊಡಿಂತಪ್ಪ ನಗೆಗೆಡೆಯಪ್ಪಿರದಱಿಂ ದೇವರೆನ್ನನಟ್ಟಿಯಾರಯ್ದ ಬೞಿಕ್ಕದರ್ಕೆ ತಕ್ಕೈದಂ ನೆಗೞ್ವು-
ದೆಂಬುದಂ, ಪಿಂಗಳಕಂ ನಿನ್ನ ಮನದೊಳಿದುವೆ ಕಜ್ಜಮಪ್ಪೊಡೆ ಪೋಜೆಂದು ಮತ್ಯಮಿಂತೆಂದಂ:
ಕರ್ತೃ:- ದುರ್ಗಸಿಂಹ,
ಸಂಪಾದಕ:- ಗುಂಡ್ಮಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಐತಾಳ್,
ಪ್ರಕಾಶನ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು,
ಪಂಪಮಹಾಕವಿ ರಸ್ತೆ,
ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ, ಬೆಂಗಳೂರು-೫೬೦೦೧೮.